چرا و چطور سیارۀ پلوتو با همۀ سیاره‌­های دیگر تفاوت دارد؟

 

سیارۀ پلوتو دورترین سیاره از خورشید است (متوسط فاصلۀ آن 5/8 میلیارد کیلومتر است). اما به هر حال یک سیاره باید دورترین باشد و این قرعه به نام پلوتو افتاده است.

با این وجود، فقط این نیست. پلوتو ویژگی­های عجیب و غیرعاد‌ی‌­ای دارد که آن را از بقیۀ هشت سیارۀ دیگر جدا می­سازد و آن را تبدیل به چیزی می­‌کند کنجکاوی قابل توجه ستاره شناسان را برانگیخته است. به عنوان مثال:

1) مدار پلوتو از مدار همۀ سیاره­های بزرگ دیگر بیضی شکل­تر است. یک دایرۀ کامل خروج از مرکزی برابر با 0 دارد و خروج از مرکز مدار زمین فقط 0/017 است، پس به دایره بسیار نزدیک است. اما خروج از مرکز مدار پلوتو 0/25 است. گاهی اوقات تا 4/3 میلیارد کیلومتر به خورشید نزدیک می­شود و گاهی اوقات تا 7/2 میلیارد کیلومتر از آن دور می­شود. در واقع، وقتی که پلوتو در نزدیک­ترین نقطه به خورشید قرار دارد، حتی از نپتون هم نزدیک­تر است و برای مدتی، دیگر دورترین سیاره به حساب نمی­‌آید. در حال حاضر، پلوتو در فاصله­‌ای نزدیک­تر از نپتون به خورشید حرکت می­کند و تا چهل سال همین طور نزدیک­تر باقی می­ماند.

2) مدار پلوتو اریب­‌تر مدار همۀ سیاره­‌های بزرگ دیگر است. اگر همۀ سیاره‌­ها در مدارشان در یک طرف خورشید به خط شوند، هر یک درست پشت سر دیگری قرار خواهند گرفت، همگی بجز پلوتو. مدار پلوتو  نسبت به مدار ما 17 درجه کجی دارد و می­تواند خیلی بالاتر از موقعیت سیاره­‌های دیگر قرار بگیرد یا خیلی پایین رود (به همین دلیل است  که آن وقتی که به خورشید نزدیک می­شود، هرگز با نپتون برخورد نخواهد کرد، بلکه از مدار نپتون، از فاصلۀ دوری در بالای آن خواهد گذشت).

3) هشت سیارۀ دیگر بجز پلوتو به دو گروه تقسیم می­شوند. نخست، چهار سیاره که به خورشید نزدیکند: تیر، ناهید، زمین و بهرام. همگی کوچکند، چگالند و جو نسبتاً رقیقی دارند. سپس چهار سیارۀ خارجی قرار دارند: برجیس، کیوان، اورانوس و نپتون. سیاره‌­هایی غول آسا، با چگالی کم و جو بسیار غلیظ. فقط پلوتو باقی می­ماند، که در بین غول­های گازی قرار دارد، با این وجود مانند سیارات داخلی دنیای کوچگ و چگالی است. آن سیاره از جای خود خارج شده است.

4) اگر تیر و ناهید را در نظر نگیریم، که به خورشید بسیار نزدیکند و اثر گرانشی خورشید، چرخش وضعی آنها را کند کرده است، می­توانیم بگوییم که همۀ سیارات به سرعت دور محورشان می­گردند. دورۀ گردش وضعی سیارات بین 10 تا 25 ساعت است. با این حال گردش وضعی پلوتو 153 ساعت طول می­کشد، یعنی نزدیک به 7 روز.

چرا این سیاره این قدر غیر عادی است؟ آیا دلیلی وجود دارد که پلوتو این قدر متفاوت باشد؟

در این مورد، پیشنهاد جالبی ارائه شده است. تصور کنید که پلوتو از ابتدا یک سیاره نبوده ، بلکه یکی از قمرهای نپتون بوده است. تصور کنید نوعی فاجعۀ کیهانی رخ داده و آن را از مدار قمری خود به یک مدار سیاره‌­ای مستقل پرتاب کرده باشد.

اگر چنین باشد، ماهیت آن انفجار (اگر این چیزی باشد که رخ داده است) به خوبی می­تواند آن را به مداری اریب و نامتعادل پرتاب کرده باشد، که آن را به طرف نپتون یعنی جایی که کارش را از آنجا آغاز کرده باز می­گرداند.

به عنوان یک قمر، می­توانست به جای این که یک غول گازی مانند سیاره­‌های خارجی باشد، یک سیارۀ کوچک و چگال باشد. همین طور به عنوان یک قمر، در زمانی به دور محورش می­چرخید که گردش خود را به دور نپتون انجام می­داد (با توجه به اثر گرانشی نپتون). این مورد در میان اقمار عمومیت دارد و حتی در مورد ماه خودمان هم چنین است. در این صورت، دورۀ گردش پلوتو به دور نپتون می­توانست در حدود یک هفته باشد (دورۀ گردش ماه چهار هفته است). وقتی که پلوتو به دور از نپتون پرتاب شد، ممکن است دورۀ چرخش وضعی خود را حفظ کرده باشد و به این ترتیب تبدیل به عجیب­ترین ویژگی این سیاره شده است.

اما بدبختانه، همۀ اینها فقط گمانه پردازی هستند. هیچ دلیل محکمی وجود ندارد که پلوتو زمانی قمر نپتون بوده است، و اگر بوده است، ما نمی­دانیم که چه نوع فاجعه‌­ای می­تواند آن را به بیرون پرتاب کرده باشد.